Koude en Paniekreactie

Arthur J. Bachrach, Ph.D. & Glenn H. Egstrom, Ph.D (vertaling Rob N.M.I. Vader, MSDT) Uit: Alert Diver, maart/april 1993


Bijna iedereen weet dat als je een kikker in een emmer heet water zet, dat hij er dan uit springt. En als de kikker in een emmer met een beetje warm water zet, hij dan misschien wel blijft zitten. Maar wat gebeurt er als je de temperatuur langzaam opvoert?


Opgeven?


De kikker overlijdt waarschijnlijk door een warmte bevanging voordat hij door heeft dat de temperatuur aan het stijgen is en hij blijft waarschijnlijk in de emmer totdat het water bijna kookt. Ook al zijn we geen kikkers, een soortgelijk niet-bewustzijn en verraderlijk - en soms fataal - effect werkt bij mensen als we duiken in koud water. Koude is zonder twijfel een belangrijke factor, zo niet de belangrijkste factor bij veel recreatieve, militaire en professionele duikongevallen. Dr. Bradley (Bethesda, Maryland) duidt aan dat koude een kritische oorzaak is bij duik- ongevallen bij commerciële duikers in de Noordzee. Recreatieve duikers gebruiken veel minder geavanceerde uitrusting en duiken in minder bedreigende omstandigheden, maar toch kunnen ook hun prestaties afnemen, wat weer kan leiden tot een duikongeval. De meest opvallende consequenties van blootstelling aan koude bij het duiken zijn het verlies van beoordelingsvermogen, vermindering van het vermogen tot het maken van beslissingen, vermindering van handvaardigheid en lichamelijk ongemak, waardoor er problemen ontstaan met de prestaties. Het is belangrijk om te realiseren dat het de temperatuur van de duiker is en niet de temperatuur van het water, dat cruciaal is. Een vermindering van de kerntemperatuur van het lichaam met maar een paar graden kan zelfs optreden in een oceaan, meer of rivier op een warme, zonnige dag als de duiker niet voldoende beschermd is. Als eenmaal het vermogen tot rillen 'vermoeid' wordt en het thermisch beschermingssysteem zijn vermogen verliest om, om te gaan met de snelheid waarmee warmte verloren gaat, dan kan er een snelle afname van de temperatuur optreden die kan leiden tot een controleverlies en, in het geval van een gebeurtenis of ongeval, tot paniek.


Een ongeluk wordt meestal gedefinieerd als een gebeurtenis die optreedt, met negatieve gevolgen zoals een duikongeval of een fataal ongeluk. Een ongeluk gebeurt als een persoon zijn vermogen verliest om zijn prestaties onder controle te houden, zoals bijvoorbeeld bij een chauffeur die slipt op een gladde weg. Één van twee gevolgen van het slippen kan optreden: de chauffeur behoudt zijn controle over de auto en herstelt de rechtdoorgaande beweging van de auto, of het lukt hem niet en de gevolgen zijn schade, verwonding of dood. In ieder geval is het ongeval gebeurd als gevolg van een niet geplande gebeurtenis, wat leidde tot het niet meer onder controle hebben van de menselijke prestaties.


Paniek wordt gedefinieerd als het verlies van controle waarbij een persoon de mogelijkheid verliest om, om te gaan met gebeurtenissen die zich voordoen, met als gevolg dat die hem overstelpen. Een persoon kan in paniek raken en zijn controle verliezen op land, maar er dan wat makkelijker in slagen zijn prestaties weer te herstellen dan een duiker in koud water. De prestaties weer onder controle krijgen na een ongeval onderwater wordt vaak onderwater bereikt, maar het is veel moeilijker door veranderingen die het gevolg zijn van vermoeidheid en onderkoeling, alsook de omstandigheden van het water, zoals stroming en slecht zicht. Het opnieuw weer eens doornemen van essentiële vaardigheden die noodzakelijk zijn om noodprocedures uit te voeren zijn fundamenteel om het verlies aan controle weer te herstellen in spanningsvolle situaties.


Het herhalen van deze vaardigheden in koud water kan belangrijk zijn voor het omgaan met een noodsituatie in koud water. Om beter te begrijpen hoe paniek werkt, hebben we een model ontworpen dat de belangrijkste bijdragende factoren toont bij paniek.


De eerste elementen die we moeten beschouwen zijn gerelateerd aan de toestand van de duiker. Zo zijn bijvoorbeeld de fysieke en emotionele toestand van de duiker, de training van de duiker, de aanwezigheid van factoren die een veranderend effect hebben, zoals drugs en alcohol, allemaal belangrijke factoren.


De tweede set van bijdragende factoren zijn spanning gerelateerd, zoals koude, inspanning, materiaal en de taak die wordt uitgevoerd. Al deze factoren dragen bij tot vermoeidheid en vermindering van de prestaties. De vermoeide duiker is meer vatbaar voor verzwakking van het functioneren. De fysieke competentie kan verminderen, met als gevolg verminderde sterkte en uithoudings-vermogen, en cardiovasculaire problemen die samenhangen met een onregelmatige hartslag. In aanvulling hierop vindt er een vermindering plaats van vaardigheden met als gevolg een verminderde bekwaamheid om, om te gaan met de stress en met de veranderingen in het bewustzijn en met het effectief maken van beslissingen.De steeds toenemende hypothermie treedt tegelijk op met het gebruik van lucht uit de duikfles en de gevoeligheid voor omgevingsfactoren neemt af bij het voortduren van de duik. Als we al deze factoren bezien, optredend bij de één of andere, of alle duiken, dan is alles aanwezig voor mogelijk problemen. De duiker is gestrest, moe, onderkoeld, heeft verminderde lichamelijke en geestelijke prestaties en er kan zich een ongeval, hoe klein ook, voordoen. Het verlies van controle kan ontstaan door de handelingen van de duiker of door een omgevingsfactor en er is dan een handeling, die de zaak weer onder controle krijgt, vereist van de duiker. De bekwame duiker kan op de juiste manier reageren en de zaak weer onder controle krijgen, terwijl de kwetsbare duiker waarschijnlijk de zaak niet onder controle krijgt. Als gevolg daarvan kan er paniek optreden en er kan verwonding (of erger) ontstaan. Bekwaam zijn om te duiken is het gevolg van een combinatie van goede lichamelijke vaardigheden en training waardoor er een goed idee ontstaat van de eigen mogelijkheden en vertrouwen is in de eigen grenzen, het effectieve gebruik van materialen en een begrip voor de omstandigheden en eisen van de duikomgeving. Bekwaamheid geeft de duiker de extra inspanning die nodig is om alles weer onder controle te krijgen na een ongeval.


De duiker die in paniek raakt en die de controle niet kan herstellen zal de situatie verergeren door over te gaan op een oppervlakkig, snelle ademhaling (algemeen aanwezig bij stress) waardoor er een vermindering optreedt van de zuurstof- en koolzuuruitwisseling en er een vermindering van de longinhoud optreedt, die het drijfvermogen beïnvloedt, waardoor er weer juist 'luchthonger' ontstaat.


Het moet duidelijk zijn dat bekwaamheid om te duiken de beste 'verzekering' is voor prettig, veilig duiken en de mogelijkheid om controle te houden in een noodgeval.

Skip Navigation Links.
Skip Navigation LinksHome > Artikelen > Duiktechnieken > Koude en Paniekreactie